Analfabetyzm na świecie

Oceń ten artykuł

Dla większości, jeśli nie dla wszystkich, umiejętność czytania, pisania i wykonywania podstawowych obliczeń matematycznych, jest czymś naturalnym, oczywistym i robionym nieświadomie. Nie zawsze tak było, ale trudne lata nauki literek mamy dawno za sobą. Jednak są wciąż na świecie miejsca, gdzie młodzież i dorośli (wg statystyk powyżej 15. roku życia) nie potrafią przeczytać gazety.

Zagmatwane statystyki analfabetyzmu

Każdy kraj ma inne kryteria dla uznania danej osoby za analfabetę. W jednych nie można nic umieć, inne biorą pod uwagę brak lub niskie wykształcenie (do 4 klas podstawówki). Dlatego nawet ktoś po studiach wyższych może zostać uznany w statystyce za niewyedukowanego, jeśli dany kraj nie uzna jego dyplomu.

Jaki procent ludności świata ma problemy ze słowem pisanym (2011-5)?

  • świat – 14-16% => ok. 758 000 000-781 000 000 ludzi
  • Europa i centralna Azja – 0-1%
  • wschodnia Azja – 5%
  • południowa i zachodnia Azja – 37%
  • Ameryka Łacińska – 8%
  • Afryka Subsaharyjska – 41%
  • Arabia – 23%

Co gorsza ok. 60-65% stanowią kobiety (źródło).

W ciągu wieków sytuacja cały czas się poprawia: w 1800 roku nie umiało czytać 88% społeczeństwa, sto lat później 79%, w 1940 – 58%, po II wojnie światowej 64%, w 1980 już tylko 44%, a w 2000 jedynie 18%. Jednak jakby nie patrzeć co 5-6 osoba na świecie musi korzystać z pomocy innych przy czytaniu.

Skala analfabetyzmu w okresie 1800-2014 źródło: https://ourworldindata.org/literacy/
Skala analfabetyzmu w okresie 1800-2014
źródło

Jeśli jesteś ciekawy/a jak wyglądają dokładne dane historyczne (1975-2015) dla całego świata i poszczególnych krajów, Unesco przygotowało interaktywną mapę i wykresy. Wspomnę państwa z najgorszą sytuacją (2015):

  1. 73% Niger
  2. 64% Republika Środkowej Afryki
  3. 56% Sudan Południowy
  4. 55% Gwinea
  5. 51% Mali
  6. 50% Wybrzeże Kości Słoniowej
  7. 47% Benin
  8. 47% Burkina Faso
  9. 47% Czad
  10. 46% Liberia

Bardziej szczegółowe dane są udostępnione w raporcie za okres 1985-2015. Kolejnym interesującym miejscem jest Global Education Monitor, gdzie można porównać nie tylko kraje, ale też skonfrontować poziom analfabetyzmu z religią, płcią, zamożnością itp.

Odsetek umiejących czytać i pisać, w wieku 15-24 lata, 2015 rok źródło mapy: UNESCO
Odsetek umiejących czytać i pisać, w wieku 15-24 lata, 2015 rok
źródło mapy: UNESCO

Powody analfabetyzmu

Poziom analfabetyzmu jest uznawany jako jeden z wyznaczników dobrobytu w państwie. Szczególnie w krajach Trzeciego Świata najlepiej widać dlaczego odsetek ludzi nieumiejących czytać jest taki duży.

  • bieda – dzieci zamiast do szkoły idą do pracy
  • przekonania kulturowe lub religijne
    • ograniczenie dostępu do edukacji dla dziewcząt
    • rodzice uznają edukację za stratę czasu
    • pogląd, że nauka szkolna nie jest przydatna w życiu
  • brak dostępu do edukacji – gdy sieć szkół nie jest zbyt gęsta lub nakłady państwa na edukację są zbyt małe
  • zbyt duża ilość uczniów w klasie – problem dużych miast, obniża jakość nauczania

 

Analfabetyzm funkcjonalny

Czasem problemem nie jest tylko nieznajomość liter, ale także trudność w zrozumieniu tekstu. Wtedy mówimy o analfabetyzmie funkcjonalnym. Istnieje też analfabetyzm wtórny, gdy umiejętności nieużywane zostają zapomniane. Analfabetyzm matematyczny występuje, gdy problematyczne stają się obliczenia np. reszty w sklepie. Myślisz, że problem Cię nie dotyczy, bo żyjesz w Europie? Nic bardziej mylnego.

Od 2000 roku, co 3 lata OECD (Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju) organizuje ogólnoświatowe badania PISA w zakresie trzech dziedzin: czytania ze zrozumieniem, matematyki i przyrody. W 2012 roku testy pisało ok. 510 tys. (z 28 mln) 15-latków w 65 krajach, w tym 4607 Polaków z 184 szkół.

W czołówce Ziemi (czytanie) są kraje Dalekiego Wschodu (Japonia, Szanghaj i Hongkong, Singapur i Korea Południowa), ale w Europie przodujemy wraz z Finlandią i Irlandią. Co nie znaczy, że jesteśmy tacy wspaniali: w 2000 roku osób nie mogących poradzić sobie w sytuacjach społecznych mieliśmy 23% (!!!), w 2012 już tylko 10% (! wciąż średnio 3 osoby na klasę). Dla porównania najwięcej analfabetów funkcjonalnych w tym badaniu mają: Bułgaria i Rumunia (35-40%), Słowacja (27%), Szwecja, Grecja, Luksemburg, Litwa i Słowenia (20-23%). (źródło – pełny raport z 2012 dla Polski).

Ciekawostki

  • Brak umiejętności czytania i pisania został międzynarodowo sklasyfikowany jako choroba o oznaczeniu Z55.0.
  • Unesco ogłosiło też 8 września Międzynarodowym Dniem Walki z Analfabetyzmem.

Nauczyć się czytania, szczególnie w dzieciństwie, jest stosunkowo łatwo, ale przeciwdziałanie degradacji tej umiejętności wymaga więcej wysiłku. Parafrazując złotą radę dla młodych kierowców “żeby jeździć trzeba jeździć”, “żeby czytać trzeba czytać“.
Statystyczny Polak przeczytał w 2015 roku zero książek (źródło: raport Biblioteki Narodowej). Tak zadeklarowało 2/3 badanych. Normalne (3-6 książek rocznie dla pracujących dorosłych) lub szybsze tempo miało 19%, w tym tylko 2% czyta więcej niż 24 pozycje.
A Ty jak wypadasz na tym tle? Jaką książkę ostatnio przeczytałeś/aś (lektur nie liczymy)?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *